Sơn chống rỉ cầu ao cá & cầu dẫn nuôi trồng

Một cây cầu ao thép đặt trong khu dân cư thông thường thuộc cấp ăn mòn C3, tốc độ mất kim loại khoảng 25–50 µm/năm. Cũng cây cầu đó đặt trong trại nuôi thủy sản có thể mất 80–150 µm/năm — nhanh gấp ba lần — vì bốn yếu tố cộng dồn mà kết cấu trên bờ không gặp:

• Nước phèn và nước lợ: pH ao nuôi ĐBSCL thường 4,5–6,5, giàu ion sulfate và clorua. Đây là ăn mòn kép — vừa điện hoá vừa acid — và lớp gỉ tạo ra rất xốp, không có tác dụng bảo vệ.
• Chu kỳ khô – ướt liên tục: mực nước ao thay đổi theo lịch cấp – tháo, tạo một dải thép luân phiên ướt và khô. Dải này được cấp đủ cả nước, muối lẫn oxy nên ăn mòn nhanh hơn cả phần ngập nước hoàn toàn.
• Ăn mòn vi sinh (MIC): bùn đáy giàu chất hữu cơ nuôi vi khuẩn khử sulfate, sinh H₂S ăn thủng thép thành các hố sâu cục bộ. Bề mặt trông còn nguyên nhưng thép đã bị đục lỗ.
• Mài mòn cơ học: lưới kéo, ghe nhỏ, chân người và việc chà rửa định kỳ liên tục cào xước màng sơn, mở đường cho nước thấm xuống nền thép.

Hệ quả thực tế: cầu ao chỉ quét một lớp sơn dầu thường bắt đầu rỉ mép và bong mảng sau 8–14 tháng, còn hệ epoxy nhiều lớp phân vùng đúng cho tuổi thọ 4–6 năm.

Sai lầm phổ biến nhất khi sơn cầu ao là dùng cùng một hệ sơn mỏng cho toàn bộ kết cấu. Chi phí tiết kiệm được ở phần trên khô không bù nổi việc phải sửa lại phần ngập nước sau một vụ nuôi.

Vùng 1 — Trên khô (lan can, sàn cầu, khung chòi)

Tiếp xúc nắng, mưa và hơi nước mặn. Ưu tiên độ bền màu và khả năng dặm vá dễ. Hệ 3 lớp epoxy lót + alkyd biến tính phủ, DFT tổng 140–180µm là đủ, chi phí thấp nhất trong ba vùng.

Vùng 2 — Dao động mực nước (nguy hiểm nhất)

Dải rộng khoảng 30–50cm quanh mực nước trung bình. Đây là nơi hư hỏng khởi phát ở gần như mọi cầu ao. Cần DFT tổng 300–350µm, dùng epoxy MIO có vảy khoáng làm tăng quãng đường thẩm thấu, và bắt buộc stripe coat toàn bộ mối hàn trong vùng này.

Vùng 3 — Ngập nước và sát bùn

Oxy thấp nhưng chịu MIC và sulfide. Dùng epoxy đặc chắc DFT 300–350µm, tăng thêm 50µm cho đoạn 30cm sát đáy bùn. Với trụ thép cắm sâu, có thể bổ sung một anode kẽm nhỏ để hỗ trợ ở đoạn chôn.

Sơn cho kết cấu nuôi trồng phải loại trừ hoàn toàn nhóm chất có thể thôi nhiễm vào nước ao và tích lũy trong thịt cá tôm:

• Không TBT (tributyltin): sơn chống hà gốc thiếc hữu cơ đã bị cấm theo Công ước AFS của IMO. Tuyệt đối không dùng sơn tàu tồn kho cũ cho cầu ao.
• Không chì, thủy ngân, crom VI: loại bỏ các loại sơn chống rỉ chì đỏ (red lead) vẫn còn bán trôi nổi ở chợ vật tư.
• Cẩn trọng với sơn chống hà gốc đồng: đồng oxide an toàn với cá nhưng độc với tôm và nhuyễn thể ở nồng độ thấp. Với ao tôm và ao nghêu, dùng loại copper-free hoặc bỏ hẳn lớp chống hà.
• Đóng rắn trước khi cấp nước: epoxy 2K cần tối thiểu 7 ngày ở 30°C, 10–14 ngày nếu dưới 25°C hoặc độ ẩm cao. Còn mùi dung môi nghĩa là chưa đóng rắn xong.

Khi nhận vật tư, yêu cầu nhà cung cấp xuất TDS và MSDS ghi rõ thành phần — đây cũng là hồ sơ cần có khi trại nuôi làm chứng nhận VietGAP hoặc ASC.

Toàn bộ hạng mục ngập nước nên gộp vào kỳ phơi ao giữa hai vụ. Lịch 10–15 ngày là đủ cho quy trình sau:

1. Ngày 1–2 — Vệ sinh: rửa áp lực nước ngọt loại bỏ bùn, rong và muối bám. Với kết cấu từng ngập nước lợ, phải rửa muối tan đến mức Bresle ≤ 50 mg/m², nếu không sơn sẽ phồng rộp từ dưới lên.
2. Ngày 2–4 — Đánh gỉ: mài máy hoặc bàn chải sắt đến St 2 – St 3. Cắt bỏ và hàn thay đoạn thép đã thủng lỗ do MIC — sơn phủ lên thép mục là lãng phí vật tư.
3. Ngày 4–5 — Lớp lót: sơn epoxy lót ngay trong ngày sau khi đánh gỉ, không để bề mặt qua đêm ngoài trời ẩm.
4. Ngày 5–7 — Stripe coat và lớp phủ: quét cọ riêng cho mối hàn, bulông, cạnh sắc trước mỗi lớp phun, sau đó phủ đủ số lớp theo phân vùng.
5. Ngày 7–14 — Đóng rắn: để khô hoàn toàn. Kiểm tra DFT bằng máy đo từ tính và gõ búa kiểm tra bám dính trước khi cấp nước.

• Định mức: epoxy lót 7–9 m²/lít cho 1 lớp 70µm; epoxy MIO 5–6 m²/lít cho 1 lớp 125µm; alkyd biến tính 9–11 m²/lít cho 1 lớp 45µm. Thép cũ rỗ mặt hao thêm 15–25%.
• Vật tư: vùng trên khô 55–80 nghìn đồng/m²; vùng dao động mực nước 120–160 nghìn đồng/m²; vùng ngập nước 130–175 nghìn đồng/m².
• Nhân công đánh gỉ và thi công: 55–90 nghìn đồng/m² tùy mức độ gỉ và khả năng tiếp cận.
• Ví dụ cầu ao 20m: khoảng 55–70 m² bề mặt, tổng chi phí trọn gói 7–10 triệu đồng cho chu kỳ bảo vệ 4–6 năm — bằng khoảng 1/3 chi phí thay mới kết cấu.

PNA giao hàng trực tiếp từ kho Hưng Yên và Hải Phòng, hỗ trợ tính định mức theo bản vẽ hoặc kích thước thực tế của trại nuôi, và có chính sách chiết khấu cho HTX và đại lý vật tư thủy sản.