Sơn chống cháy B1, B2 là gì? Phân loại theo tiêu chuẩn Việt Nam

Sơn chống cháy B1, B2 là hai cấp phân loại vật liệu theo mức độ bắt cháy — thường bị nhầm với cấp chịu lửa R60/R90/R120 dành cho kết cấu thép. Bài viết này giải thích rõ hai hệ tiêu chuẩn, khi nào dùng loại nào, và cách chọn sản phẩm đúng cho từng vị trí trong công trình.

1. Cấp B1, B2 theo TCVN 12695:2020

TCVN 12695-1:2020 (tương đương DIN 4102-1 của Đức) phân loại vật liệu xây dựng theo khả năng bắt cháy thành 5 cấp:

• A1 / A2: Không cháy (đá, bê tông, thạch cao).
• B1: Khó bắt cháy — không tự duy trì lửa khi tách nguồn nhiệt.
• B2: Bắt cháy vừa — cháy nhưng không lan nhanh.
• B3: Dễ bắt cháy — không được dùng cho công trình dân dụng.

Sơn phủ chống cháy trên thị trường thường đạt cấp B1(cao nhất trong nhóm vật liệu hữu cơ) hoặc B2. Kèm theo là 2 chỉ số phụ: sinh khói (s1 ít nhất → s3 nhiều nhất) và giọt lửa cháy (d0 không có → d2 rơi nhiều).

2. Cấp R60, R90, R120 theo QCVN 06:2022/BXD

QCVN 06:2022/BXD và TCVN 9311 đánh giá cấp chịu lửa của cấu kiện — thời gian giữ được khả năng chịu lực (R), độ toàn vẹn (E), cách nhiệt (I) trong đám cháy tiêu chuẩn ISO 834.

• R60: Cột kèo dầm thép nhà xưởng thấp tầng.
• R90: Nhà xưởng lớn, trung tâm thương mại, chung cư dưới 25 tầng.
• R120: Chung cư cao tầng, bệnh viện, sân bay, hầm ngầm.

Đây là chỉ số dành cho kết cấu chịu lực, không dùng để mô tả sơn phủ tường trần.

3. Bảng so sánh nhanh B1/B2 vs R60/R90/R120

• Đối tượng đánh giá: B1/B2 đánh giá vật liệu (sơn, panel, gỗ); R60/R90/R120 đánh giá cấu kiện chịu lực (cột, kèo, dầm thép/bê tông).
• Mục đích: B1/B2 chống bắt cháy và lan lửa; R60/R90/R120 bảo vệ kết cấu không sập trong X phút.
• Tiêu chuẩn: B1/B2 theo TCVN 12695 / EN 13501-1; R theo TCVN 9311 / ISO 834 / BS 476-21.
• Loại sơn: B1 thường là acrylic gốc nước; R60–R120 là sơn intumescent phồng nở nhiều lớp.
• Độ dày (DFT): B1 khoảng 200–400µm; R60–R120 từ 450–2000µm tuỳ hệ số Hp/A.

4. Khi nào dùng sơn B1, khi nào dùng R60–R120?

4.1. Dùng sơn cấp B1

• Tường, trần khu vực đông người: rạp phim, karaoke, phòng khám.
• Bề mặt panel EPS/PU, gỗ, MDF trong nhà xưởng và nhà kho.
• Đường thoát hiểm, hành lang, cầu thang bộ.

4.2. Dùng sơn intumescent R60/R90/R120

• Cột thép, kèo, dầm thép chịu lực trong nhà xưởng, nhà công nghiệp.
• Kết cấu thép trong chung cư, trung tâm thương mại, sân bay.
• Kết cấu bê tông cốt thép có yêu cầu tăng cường thời gian chịu lửa.

Nhiều công trình lớn cần cả hai: kết cấu thép sơn R90 và tường trần hoàn thiện sơn B1. Đơn vị thiết kế PCCC sẽ chỉ định cụ thể trong bản vẽ và hồ sơ nghiệm thu.

5. Kiểm định và hồ sơ pháp lý

Sản phẩm sơn chống cháy — cả B1 và R60/R90/R120 — đều phải có:

• Báo cáo thử nghiệm tại phòng thí nghiệm được Bộ Xây dựng chỉ định.
• Giấy kiểm định phương tiện PCCC do Cục Cảnh sát PCCC & CNCH (C07 – Bộ Công an) cấp.
• Chứng nhận hợp quy, CO/CQ, phiếu an toàn hoá chất (MSDS).

Thiếu bất kỳ giấy nào, công trình không được nghiệm thu PCCC — dù đã thi công đúng kỹ thuật.

6. Kết luận

B1/B2 là cấp bắt cháy của vật liệu; R60/R90/R120 là cấp chịu lửa của cấu kiện — hai hệ tiêu chuẩn không thay thế nhau. Trước khi đặt hàng sơn chống cháy, hãy đối chiếu bản vẽ PCCC để xác định vị trí và cấp yêu cầu, sau đó chọn sản phẩm có giấy kiểm định C07 phù hợp. PNA Việt Nam cung cấp cả dòng sơn phủ B1 cho tường trần và dòng intumescent R60–R120 cho kết cấu thép, kèm hồ sơ pháp lý đầy đủ cho nghiệm thu.